Il-Vari Tal-Ġimgħa L-Kbira F'Malta

L-Arti, it-Tradizzjonijiet u l-Fidi fil-festi tar-Randan Imqaddes

Nafu fiċ-ċert li fl-1750, diġa’ kienet toħroġ purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira fin-Naxxar. Fil-fatt, il-pijunier tax-xogħol fil-kartapesta f'Malta, jiġifieri Saverio Laferla kien ħadem numru ta' vari għal din il-parroċċa u sal-1753, is-sett kien ġa tela' għal sebgħa. Dawn kienu jinkludu l-Ort, il-Marbut u l-Vara l-Kbira li għadhom jintużaw sal-lum, l-Ecce Homo, ir-Redentur, il-Monument u d-Duluri. Dak iż-żmien, il-purċissjoni kienet issir f'Ħamis ix-Xirka bħalma kienet l-użanza f'bosta lokalitajiet oħra. Interessanti li anki f'dan iż-żmien bikri, il-purċissjoni kienet tinkludi mużiċisti jdoqqu t-tamburlini u l-fifri, u l-vjolini. Drawwa oħra fin-Naxxar kienet il-ħruq tal-maskli mal-ħruġ ta' kull vara mill-knisja. Jakkumpanjaw il-purċissjoni kien ikun hemm ukoll it-tfal iġorru l-fanali u torċi kif ukoll il-penitenti b'rashom mgħottija jkaxkru l-ktajjen.


F'dawn l-ewwel żminijiet, kienet is-Sodalita' tad-Duluri li kellha f'idejha l-organiżżazzjoni tal-purċissjoni. Kienet tieħu ħsieb ukoll li tiġbor il-flus biex isiru vari ġodda u tiżjin ieħor. Bi żmien, l-organiżżazzjoni tal-purċissjoni waqgħet f'idejn prokuratur li kien jinħatar apposta. Uħud minn dawn ħadmu kemm fellħu biex ikabbru l-purċissjoni u fuq kollox biex iżidu d-devozzjoni f'din il-Ġimgħa Mqaddsa.


Matul is-snin, il-purċissjoni baqgħet tiżviluppa. L-armar baqa jittranġa u jinbidel skond il-bżonn. Il-ftit daqqaqa kibru f'banda. Imma l-akbar tibdil sar wara l-aħħar gwerra dinjija. Inbidlu tliet vari u żdiedet dik tat-tradiment ta' Ġuda fl-1975. Baqgħu dejjem jiżdiedu l-persunaġġi Bibliċi li jieħdu sehem fil-purċissjoni u llum aktar minn erba' mitt ruħ jagħtu sehemhom f'dan il-pagaent tal-passjoni.


Tajjeb wieħed jirrimarka li fin-Naxxar, għadek issib speċi ta' mużew zgħir li fih għad hemm esposti l-istatwi antiki biex b'hekk ix-xogħol bikri ta' mastru Saverio Laferla għadu jista jitgawda minn kullħadd. 

 
 

Il-Purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira fin-Naxxar  

Il-Ġimgħa 14 ta' April 2017 fil-5.30pm

Carlo Gesualdo (1566-1613): Responsoria: Tristis est anima mea

L-Ort

 

Mastru Saverio Laferla, li nistgħu nqisuh bħala l-ewwel statwarju Malti li ħadem fil-kartapesta, lesta din il-Vara għan-Naxxar fl-1753. L-anġlu oriġinali ġie mibdul fl-1890 ma wieħed ġdid maħdum minn Karlu Darmanin.

 

Master Saverio Laferla, considered to be the first Maltese artisan who worked with papier-mache’ completed this statue for Naxxar Parish in 1753. Laferla’s original angel was replaced by the present one made by Carlo Darmanin in 1890.

 
 

Waħda mill-aħħar u l-aħjar xogħol ta' Mastru Wistin Camilleri, din il-Vara tal-kartapesta iżżanżnet fin-Naxxar fl-1975. Hija waħda miż-żewġ vari (bl-oħra tkun ta'  Haż-Żebbuġ) fejn jidher San Pietru fix-xena tat-tradiment għalkemm ta' min jgħid li f'din il-vara Pietru jidher fuq il-lemin ta' Kristu u Ġuda fuq ix-xellug.

It-Tradiment ta' Ġuda

The statue depicting the Betrayal of Judas was made by the late Wistin Camilleri and added to the set in 1975. It is considered to be one of the last and best works of this prolific artist who dominated the local scene in this art in the 20th century.

 

Il-Marbut

 

Il-Marbut hija vara antika ħafna u għadha mis-sett oriġinali. Inħaddmet flimkien mal-vara tal-Ort bil-kartapesta minn Mastru  Saverio Laferla fl-1753.

This statue is also one of the original set made by Saverio laferla. It was carried in the procession for the first time in 1753.

 
 

Din il-Vara nħaddmet mill-istatwarju ta' żmienna, l-Għawdxi Michael Camilleri Cauchi  fl-1982. Il-Vara l-antika ta' qabilha kienet diġa' teżisti fl-1750 u turi l-Ecce Homo fil-pożizzjoni tradizzjonali jiġifieri bil-qiegħda fuq kolonna (ara ritratt).

The above statuary group is the work of contemporary Gozitan artist Michael Camilleri Cauchi completed in 1982. The previous statue of the 'Ecce Homo' (1750), from the original set of Laferla is still conserved and exhibited in the Oratory of the Naxxar church.

Ecce Homo

 

Ir-Redentur

 

Din il-Vara unika hija xogħol riċenti ta' Michael Camilleri Cauchi u ħarġet għall-ewwel darba fil-purċissjoni tan-Naxxar tal-1981. Hija unika kemm għall-pożizzjoni movimentanti ta' Kristu taħt it-toqol tas-salib u kemm għax tinkludi l-figura ta' suldat Ruman fiha. Ta' min jinnota x-xogħol sabiħ ta' nterzjar maħdum mill-mastrudaxxa Naxxari Victor Gauci. Il-vara mis-sett originali ta' Saverio Laferla (ara ritratt)  li halliet postha ghal dik ta' llum ghada kkonservata f'nicca fl-Oratorju.

Another quite recent addition, this statue of Christ the Redeemer is also the work of Michael Camilleri Cauchi from 1981. It is worth noting the beautifully inlaid wooden cross made by Naxxar craftsman Victor Gauci. The previous statue (1751), again the work of Saverio Laferla is still exhibited in the church Oratory (view photo).

 
 

L-informazzjoni li għandna fuq din il-vara hija skarsa. Żgur li sa nofs is-seklu dsatax, ma tissemmiex vara tal-Veronika fil-parroċċa tan-Naxxar. Li nistgħu ngħidu hu li lejn l-aħħar tas-seklu dsatax, il-vari kollha tan-Naxxar ġew rrestawrati kif ukoll sar xi xogħol ġdid bħall-anġlu ta' l-Ort u erba' anġli għall-Monument ġdid u peress li nafu li dawn inħaddmu minn Karlu Darmanin u Kalcidon Mangion, wieħed jista jassumi li l-Veronika tista tkun xogħol wiehed minn dawn it-tnejn.

Il-Veronika

Little is known about this statue of The Veronica, but it definitely was not part of the original set as it only featured in parish documents after the beginning of the 19th century. We can only tentatively assume that it was added to the set in the 1880s when other statues were being restored.

 

Il-Vara L-Kbira

Curiously enough there is no mention of this statuary group of the Crucifixion in any parish records. However, there are a number of indications in its workmanship that lead us to believe that this statue formed part of the original set by Saverio Laferla. 

 

Għal darba oħra ma nistgħux inkunu ċerti jekk din il-Vara kinetx tagħmel parti mis-sett oriġinali għax stranament qatt ma tissemma fl-arkivji tal-parroċċa. Madankollu, ix-xogħol juri biċ-ċar li hija vara tal-istess epoka u għalhekk hija attribwita lil mastru Saverio Laferla li ħadem aktar vari ghan-Naxxar lejn nofs is-seklu tmintax.

 

Il-Monument

Żgur li dan m'huwiex l-ewwel Monument tan-Naxxar għax nafu li fil-purċissjoni tal-1750 kienu diġa joħorġu Monument. Dan jindikah ukoll il-fatt li l-korp ta' Kristu mejjet li għadu jintuża sa llum huwa xogħol mastru Saverio Laferla u kien tlesta sal-1750. Il-Monument sinjur tal-lum sar fl-1882 u hu xogħol artistiku tal-iskultur Pawlu Bugeja. Biex iżejnu l-kantunieri, nħaddmu erba' anġli li s'issa dejjem kienu attribwiti lil Karlu Darmanin. Madankollu, minn evidenza gdida li nstabet fl-Arkivju Parrokjali tan-Naxxar, ghandna ghax nifhmu li dawn saru minn Kalcidon Mangion  forsi bl-uzu ta' forom ta' Karlu Darmanin stess. Il-Monument gie  ndurat l-aħħar darba fl-1976.

This is the richest statue of the whole set. The ornate urn is the work of wood-carver Paolo Bugeja and was crafted in 1882. It was re-guilded in 1976. The figure of Christ is from the original set by Saverio Laferla, made of papier-mache’ in mid-18th century. The four angels at the corners are believed to be the work of Kalcidon Mangion.

 
 

Id-Duluri li naraw illum hija xogħol bil-kartapesta ta' Glormu Dingli u saret fl-1965. Id-Duluri ta' qabel din setgħet kienet waħda mill-ewwel vari fin-Naxxar u x'aktarx kienet diġa teżisti sal-1749  (ara ritratt). Bħall-vari tal-ewwel sett, hija xogħol Saverio Laferla.

Id-Duluri

This statue of our Lady of Sorrows was carried in the procession for the first time in 1965. It is the work of Gerolamo Dingli and replaced an older statue of Saverio Laferla which one can still see in the Oratory of the Parish church (see photo). 

 

Il-Purcissjoni