Wisq probabbli, l-ewwel purcissjoni fil-lokalita tal-Mosta harget fis-sena 1866, jigifieri ftit snin wara t-tlestija tal-knisja monumentali maghrufa ahjar bhalha r-Rotunda.Kien certu Girgor, sagristan tal-istess Parrocca li stinka bis-shih biex tibda din it-tradizzjoni. Sa dik is-sena, il-Mosta kellha zewg vari, dik ta' Gesu
fl-Ort, u ta' Gesu marbut mal-kolonna. Sal-ahhar tas-seklu dsatax is-sett zdied ghal sebgha filwaqt li l-Monument sar fl-1924 u l-Vara tat-tradiment ta' Guda fl-1963.
Is-sett tal-Vari fil-Mosta huwa uniku ghall-fatt li mid-disgha li hemm, sitta huma tal-istess statwarju maghruf, Karlu Darmanin. Id-Duluri ukoll kienet xoghol l-istess statwarju izda nbidlet fl-1918 ghax kienet tinhass ftit zghira ghal mal-kumplament tas-sett. Il-gdida hadimha lavrant tal-istess Darmanin u ghalhekk bla dubju tidher l-influwenza tieghu f'din il-vara ukoll. Il-Monument sar mill-Ghawdxi Wistin Camilleri waqt li l-vara ta' Guda inhaddmet minn Glormu Dingli.
Ghall-hafna zmien, l-Organizzazzjoni tal-Purcissjoni fil-Mosta kienet f'idejn prokuratur, li kien ikun qassis mahtur apposta mill-Arcipriet meghjun minn ghadd ta' sekulari. Illum il-gurnata, il-purcissjoni qeghda f'idejn kumitat organizzattiv mwaqqaf apposta. Matul iz-zmien, bhal f'lokalitajiet ohra, il-purcissjoni bdiet tisbih bit-tfal lebsin iz-zimarri u jgorru simboli konnessi mal-Passjoni. Mill-1970 bdew jilbsu anki l-kbar bi lbies ghani ta' satin u bellus u bi glalen u frenez tad-deheb. Ma dawn zdiedu s-suldati u din it-tahwira ta' persunaggi taghti dehra ferm sabiha lill-purcissjoni. Xi haga ohra li ma tarahiex f'hafna mill-lokalitajiet ohra huma l-irgiel libsin iz-zimarri b'rashom mghammda, ikaxkru l-ktajjen bhala weghda jew penitenza. B'kollox, fil-purcissjoni jiehdu sehem mal-hames mitt persuna.
Hija drawwa fil-Mosta li nhar Hamis ix-Xirka, ir-reffiegha jarmaw il-vari taghhom b'bukketti ta' fjuri mill-iprem. L-istili originali ta' dan it-tizjin flimkien mal-brazzi sbieh li jdawwru l-bradelli u li jinxteghlu matul it-triq tal-purcissjoni huma karatteristika partikolarment Mostija.
Il-Purcissjoni tal-Gimgha l-Kbira fil-Mosta
Il-Gimgha 10 t'April 2009 fil-5.30pm
L-Ort
Din il-Vara zgur li saret qabel l-1866 ghax kienet wahda miz-zewg vari li hargu fl-ewwel purcissjoni tal-Gimgha l-Kbira fil-Mosta li saret fl-istess sena. Bhall-hafna mill-vari l-ohra tal-Mosta, l-istatwarju li hadimha fil-kartapesta huwa l-maghruf Mastro Karlu Darmanin.
Il-Kalci f'idejn l-anglu huwa tal-fidda filwaqt li s-salib huwa tal-gewz. Il-vara nzebghet u tpittret b'sengha kbira minn Rafel Bonnici Cali' fl-1952.
It-Tradiment Ta' Guda
Il-Vara tat-tradiment ta' Guda hija l-ahhar wahda li zdiedet mas-sett tal-Mosta u nhaddmet fil-kartapesta mir-Rabti Glormu Dingli fl-1963. Fil-fatt din hija t-tielet vara tax-xorta taghha li saret f'Malta wara dik ta' Hal Qormi u z-Zejtun.
Barra
L-abbozz originali ta' Glormu Dingli
Il-Marbut
Il-Vara ta' Kristu Marbut mal-kolonna hija vara tal-kartapesta mahduma
Ecce Homo
Fuq l-istil tradizzjonali, din il-Vara tal-Ecce Homo turi lil Kristu wahdu, nkurunat bix-xewk u b'qasba f'idu. Xoghol sabih fil-kartapesta mahdum minn Karlu Darmanin fl-1895. Ta' min jghid li din il-vara hadet post ohra fejn Kristu kien jidher bil-qieghda. Il-qasba li hemm f'id Kristu hija tal-fidda. Bhall-hafna mil-vari l-ohra tal-Mosta, din il-vara nzebghet u tpittret mill-gdid
Il-Veronika
Karlu Darmanin hadem din il-Vara tal-kartapesta fl-1895. L-unici zewg Vari ohra fil-gzejjer Maltin fejn il-Veronika tidher akkumpanjata minn tifla insibuhom f'Hal Gharghur u fin-Nadur, Ghawdex ghalkemm tal-Mosta hija l-uniku wahda li qeghda fuq il-lemin tal-Veronika b'bomblu f'idejha. Ta' min jghid li l-grajja tal-Veronika ma tinsabx rakkontata fl-ebda wiehed mill-erba' vangeli. Dak li nafu dwarha gej mit-Tradizzjoni jew
Ir-Redentur
Din il-Vara devota hija wkoll xoghol ta' Karlu Darmanin u saret fl-1869. Is-salib huwa tal-gewz fil-waqt li l-katina hija tal-fidda. Din il-vara fl-1952 ukoll inzebghet u tpittret mil-gdid
Il-Vara L-Kbira
Xoghol iehor fil-kartapesta ta' Mastro Karlu Darmanin, din il-Vara tal-1869 hija meqjusa minn bosta bhalha wahda mil-isbah Vara l-Kbira fil-gzejjer Maltin, specjalment minhabba l-korp ta' Kristu krucifissat. Is-salib huwa tal-gewz filwaqt li l-kartella tal-INRI u l-imsiemer huma tal-fidda. Bhall-Vari l-ohra, regghet inzebghet u tpittret min Rafel Bonnici Cali' fl-1952.
Il-Monument
Dan il-Monument rikk sar fl-1924 fuq disinn ta' l-istatwarju Wistin Camilleri, li hadem il-korp ta' Kristu mejjet flimkien mal-angli li jzejnu l-urna. L-urna barokka hija xoghol l-iskultur Antonio Agius.
Ta' min jghid li dan huwa l-uniku Monument li huwa mdawwar bi tmien angli ghaliex ohrajn jew m'ghandhomx angli jew ghandhom erbgha. Waqt il-purcissjoni, il-Monument jitmexxa fuq erba' roti mghottija taht faldrappa tal-bellus li tkun mizmuma minn erba' qassisin. Mohbija tahtu jkun hemm ragel li jidderigih permezz ta' zewg toqbiet li hemm fl-iskultura fuq quddiem u tliet irgiel li jghinu u jimbuttawh matul it-toroq tal-purcissjoni.
Id-Duluri
Xi zmien wara l-1869, Karlu Darmanin kien hadem Vara tad-Duluri ghall-Mosta li kienet turi lill-Madonna akkumpanjata b'anglu fid-dulur taghha. Jidher madankollu, li din il-Vara inhasset li kienet xi ftit zghira u ghalhekk inbidlet mal-wahda li naraw illum fl-1918. L-istatwarju li hadimha fil-kartapesta kien il-lavrant ta Mastru Karlu Darmanin li f'dan iz-zmien kien ilu mejjet ghaxar snin. Minflok l-anglu, il-Madonna tidher akkumpanjata minn San Gwann. Is-salib huwa tal-gewz, filwaqt li r-raggiera, l-istellarju, il-kuruna tax-xewk, il-kartella tal-INRI u l-imsiemer f'idejn San Gwann huma kollha tal-fidda. Din il-Vara wkoll giet mizbugha u mpittra minn Rafel Bonnici Cali' fl-1952.