Il-Vari Tal-Ġimgħa L-Kbira F'Malta

L-Arti, it-Tradizzjonijiet u l-Fidi fil-festi tar-Randan Imqaddes

Bormla

Bħall-kumplament tal-Kottonera, id-devozzjoni lejn il-passjoni ta' Sidna Ġesu Kristu f'Bormla għandha għeruq fondi. L-Ordni ta' San Ġwann ġab miegħu numru ta' relikwi tal-passjoni u bla dubju dan kompla ħeġġeġ din id-devozzjoni fost il-poplu. Il-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira jingħad li bdiet tiġi organizzata għall-ħabta tal-1694 mill-Fratellanza tal-Agunija u dak iż-żmien kienet magħrufa bħala l-purċissjoni ‘Ta’ Kristu Mejjet’ . Kienu jieħdu sehem fiha bosta fratelli u tfal li kienu jġorru xi torċi bin-nar u lanterni. 


F'Bormla, il-purċissjoni dejjem saret nhar il-Ġimgħa l-Kbira għalkemm bħall-postijiet oħra kienet issir tard fil-għaxija. Tradizzjoni antika li baqgħet għadejja sa xi snin wara l-gwerra kienet dik tad-daqqaq tal-fifra li kien jakkumpanjah tifel idoqq it-tanbur. M'hemmx dubju li l-melodija kiebja tagħhom kienet iżżid mal-atmosfera ta' niket. Minbarra l-fratelli u l-kleru, fil-purċissjoni żdiedu minn xi erbgħin sena 'l hawn, it-tfal u l-kbar lebsin b'vestwarju tal-epoka jirrappreżentaw persunaġġi Bibliċi u suldati Rumani. 

 

Huwa dokumentat li lejn l-aħħar tas-seklu sbatax, il-Parroċċa ta' Bormla diġa' kellha sett ta' vari u żgur li sa nofs is-seklu tmintax dan kien magħmul mit-tmien vari tradizzjonali. Bl-eċċezzjoni tal-Monument, il-vari nbiddlu kollha matul is-seklu dsatax bl-akbar kontribut jagħtuh l-istatwarji Pietro Paolo Azzopardi u Karlu Darmanin. Fl-1972 żdiedet id-disgħa vara, dik tat-tradiment ta' Ġuda li reġgħet inbiddlet fl-1994.

 
 

Il-Purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira f'Bormla

Il-Ġimgħa 14 ta' April 2017  fil-5.30pm

A Mia Madre
Mro. Kav. Guzeppi Buzuttil
0:00/4:36
 
 

L-ewwel vara li toħroġ min ġol-Kolleġjata ta' Bormla nhar il-Ġimgħa l-Kbira hija l-istatwa tas-Salib. 


F’2007, il-kumitat inkarigat mill-Ġimgħa Mqaddsa f’Bormla, ħareġ bl-idea li fil-bidu tal-purċissjoni ikun hemm xi tibdil u terġa' tibda tinħareġ din il-vara mat-toroq ta' Bormla. 


Is-Salib huwa maħdum b'sengħa kbira fl-ebbanu u għandu finimenti u raġġiera ndurati bid-deheb.Ħdejn is-salib nsibu zewġ anġli adoraturi li huma xogħol is-Surmast Vincenzo Bugeja, li ħadem ukoll l-anġli li jintramaw mal-vara titulari tal-Kunċizzjoni. 


L-aħħar darba li kienet ħarġet din il-vara pjuttost partikolari kien fl-1972 fiċ-ċentinarju tal-Fratellanza tal-kurcifiss.

 

Il-Vara Tas-Salib

 

L-Ort

 

Vara sabiħa maħduma fil-kartapesta minn Karlu Darmanin fl-1878. Din il-vara hija pjuttost differenti minn oħrajn għal żewġ raġunijiet. L-ewwel, minħabba x-xeħta ta' Kristu mal-art iħares lejn is-sema u wkoll għax Kristu jinsab imfarraġ minn żewġ anġli minflok wieħed u dan insibuh biss f'żewġ lokalitajiet oħra jiġifieri Hal Qormi u l-Katidral, Għawdex.

Is-salib f'idejn l-anġlu huwa tal-ebbanu u nħadem mil-mastrudaxxa Lorenzo Busuttil fl-1907 filwaqt li t-tliet finimenti tal-fidda saru fl-1914. Il-Kalċi tar-ram indurat ġie rregalat fl-1900.


This beautiful papier-mache’ statue (1878) portrays Jesus’ agony in the Garden of Gethsemane’ and is the work of renowned artisan Carlo Darmanin.  One must highlight the  impressive position of Jesus, while he looks towards the heavens beseeching his father to spare him his fate. This makes this statue  quite unique.

 
 

Kif għidna diġa', it-Tradiment ta' Ġuda hija xena li żdiedet fil-purċissjonijiet tagħna matul is-seklu għoxrin u l-ewwel waħda f'Bormla iżżanżnet fl-1972 u saret mis-Sur Louis Vassallo. Għalkemm maħduma fil-kartapesta, l-idejn, is-saqajn u l-għamla tal-ġisem kienu tal-injam (ara ritratt isfel).

It-Tradiment Ta' Ġuda

 

Fl-1994, saret il-vara li naraw illum, xogħol fil-kartapesta ta' l-istatwarju Michael Camilleri Cauchi.  Jispikkaw f'din il-vara, il-movimenti vibranti bejn Kristu u Ġuda.


As in most other parishes the statue portraying the betrayal of Judas was an addition made in the second half of the 20th century. Although the first statue in Bormla was introduced in 1972, it was replaced in 1994 by the present one which is the work of contemporary artist Michael Camilleri Cauchi who is well known for the dramatic movements he creates in his statues.

 

Il-Marbut

 

Il-Vara tradizzjonali ta' Kristu marbut mal-kolonna u fflaġellat inħadmet fl-injam mil-istatwarju Pietro Paulo Azzopardi  u tlestiet għall-1840. Ta' min jgħid li l-vara li kien hemm qabel għadha teżisti u tinsab f'idejn privati.

The Scourging of Jesus at the Pillar goes back to 1840 and was carved in wood by Valletta born sculptor Pietru Pawl Azzopardi.

 
 

Mix-xebh mal-Marbut, mill-ewwel tinduna li l-Ecce Homo hija xogħol l-istess statwarju, Pietro Paulo Azzopardi. Fil-fatt din il-vara maħduma fl-injam ġiet ikkumissjonata u tlestiet fl-istess żmien tal-vara tal-Marbut. Id-dijademi ta' dawn iż-żewġ vari saru mill-arġentier Franġisk Castagna fl-1858.  

Ecce Homo

Il-Porpra tal-bellus irrakmat bid-deheb saret minn Rosina Camilleri fl-1929. L-abbozz ta' din il-vara jinsab espost fuq l-artal ta' Sant'Andrija fil-kappellun tal-Kurċifiss. 


Another wooden statue, the Ecce Homo (Crowning with Thorns) was carved by Pietru Pawl Azzopardi in around 1840.

 

Ir-Redentur

 

Din il-Vara artistika hija xogħol ieħor fl-injam ta' Pietro Paulo Azzopardi. Il-Vara ġiet ikkummissjonata fl-1855, iżda minħabba xi kwistjonijiet li nqalgħu bejn il-Fratellanza u l-istatwarju, ma kienx qabel l-1858 li l-vara l-ġdida żżanżnet. Ta' min jgħid li l-vara ġiet eżaminata minn kummissjoni ta' tliet artisti li kollha kellhom kliem ta' tifħir għall-livell għoli ta' xogħol artistiku. Is-salib huwa tal-ebbanu b'finimenti tal-fidda. Id-dijadema saret fl-1858 mill-arġentier F.Castagna.  Fl-1991, il-vara nżebgħet mil-ġdid mill-istatwarju Għawdxi, Michael Camilleri Cauchi li reġa ħarġilha l-kuluri oriġinali tagħha.

 

Another work by Azzopardi, this artistic wood sculpture of the Redeemer was commissioned in 1855 but only completed in 1858. In 1991, the statue was repainted by Gozitan artist Michael Camilleri Cauchi.

 

Il-Veronika

 

Il-Veronika li tfisser  'xbieha vera'  hija xogħol sabiħ fil-kartapesta tal-istatwarju Bormliż Abram Gatt u nħadmet fl-1903 li mbagħad kif dokumentat irregalaha lill-Fratellanza tal-Kurċifiss fl-1910.

The statue of the Veronika which actually means ‘true likeness’ was made with papier-mache’ by Cospicua born artist Abram Gatt in 1903. 

 
 

Il-figuri tal-Vara l-Kbira għajr għall-korp ta' Kristu fuq il-kurċifiss inħaddmu mill-istatwarju Karlu Darmanin fl-1876. Kristu msallab huwa xogħol l-artist Bormliż Abram Gatt. Is-salib tal-ebbanu sar minn Lorenzo Busuttil fl-1894 waqt li l-finimenti tal-fidda huma xogħol l-arġentier Pawlu Pace.                                              

Il-Vara L-Kbira

Il-kartella tal-INRI inħadmet mill-arġentier Saverio Cannataci fl-1886. L-arġentier Alessandro Cassar, fuq disinn ta' Abram Gatt ħadem l-awreoli tal-fidda tal-Madonna u San Ġwann fl-1892. Id-dijadema tal-Kurċifiss tmur lura għall-1750 u saret mill-arġentier Francesco Speranza għalkemm ġiet rinovata fl-1894 mill-arġentier Pawlu Pace. 


Ta' min jgħid lil Darmanin kien ħadem ukoll il-kurċifiss għal din il-vara iżda għal xi raġuni li s'issa m'għandnix ħjiel x'setgħet kienet, il-Fratellanza ħadet id-deċiżjoni li dan jinbidel ma' dak ta' Abram Gatt. Il-Kurċifiss l-antik ingħata lil familja Gulia u illum jinsab f'niċċa fiċ-ċimiterju ta' l-Addolorata filwaqt li s-salib l-antik ingħata lill-Parroċċa ta' Marsaxlokk. 


This statuary group features Jesus on the cross made by Abram Gatt while the figures of the Virgin Mary, St John the Evangelist and Mary Magdeline are the works of Carlo Darmanin from 1876.

 

Il-Monument

 

Żgur li l-Monument huwa l-eqdem vara mis-sett ta' Bormla. Il-korp ta' Kristu huwa antik ħafna u jidher li qatt ma nbidel. Iżda ma nafux l-awtur tiegħu u meta sar. L-Urna jew is-sodda ta' Kristu ħadimha l-iskultur Petruzzo Borg fl-1757 u l-induratura għamilha Antonio Paris. Abram Gatt ta l-kontribut tiegħu bid-disinn tal-baldakkin tal-bellus li nħadem fl-1937 min Gużeppina Delia. L-aħħar tiswija saret fis-saqaf tal-urna fl-1974 mis-Sur G Minuti.

This is undoubtedly the oldest statue in the Cospicua set. The dead body of Christ is an antique and its artist is not known. The wooden canopy is the work of Petruzzo Borg from 1757 while the gilding was undertaken by Antonio Paris. 

 

Id-Duluri

 

Din il-Vara tlestiet mal-Vara l-Kbira fl-1876 u nħadmet mill-istess statwarju Karlu Darmanin. Is-salib u s-sellum tbiddlu fl-1896 u saru t-tnejn tal-ebbanu mill-mastrudaxxa Carmelo Pule'. L-arġentier Pawlu Pace ħa ħsieb jaħdem il-finimenti tal-fidda tas-salib, ir-raġġiera bl-istilel, il-kuruna tax-xewk, l-imsiemer u s-sandli. Il-Bormliż Abram Gatt iddisinja l-liżar li hemm mas-salib li nħadem minn Ġorġina Frendo fl-1937.

Carlo Darmanin made this statue of our Lady of Sorrows back in 1876. The wooden cross and ladder together with the other silver ornaments are all works of local craftsmen.