Il-Vari Tal-Ġimgħa L-Kbira F'Malta

L-Arti, it-Tradizzjonijiet u l-Fidi fil-festi tar-Randan Imqaddes

Hamis ix-Xirka

Minn Alfred Grech

Hamis ix-Xirka jfakkar fl-Istituzzjoni ta' l-Ewkaristija Mqaddsa, l-isbah tifkira li seta' jhallilna Kristu meta hallielna lilu nnifsu.  Din il-gurnata kienet ghaziza hafna specjalment mis-seklu IV 'l hawn meta fis-Sinodu ta' Laodicea (can 50) gie mnehhi s-sawm.  Fil-funzjonijiet insibu ghaqda poetika ta' ferh kbir u dulur immens.  Ferh ghall-istituzzjoni tal-Misteru Ewkaristiku u dulur ghall-Passjoni Divina li ser tibda dalwaqt.

Fl-ewwel zminijiet tal-Knisja, bhal-lum kienu jitqaddsu tliet Quddisiet.  L-ewwel wahda ghall-midinbin, it-tieni ghall-konsagrazzjoni taz-zjut u l-ohra ghat-Tqarbin tal-Ghid.  Meta giet imnehhija l-penitenza pubblika, thalliet barra l-ewwel quddiesa u l-konsagrazzjoni ta-zjut giet imhollija ghat-tielet Quddiesa, l-unika wahda li hemm fir-rit attwali.

Il-kulur tal-paramenti tal-Quddiesa huwa abjad ghaliex il-lum mhux biss sejra ssir it-tifkira, izda sejjer jigi maghmul dak stess li ghamel Kristu.

Sal-Gloria, l-quddiesa hija kollha ta' ferh.  Jindaqq l-orgni u fil-Gloria anke l-qniepen. Izda wara, dawn jisktu u jibqghu siekta sal-quddiesa vigilari tal-Ghid biex ihabbrulna li Kristu rxoxta.  Flok il-qniepen tindaqq ic-cuqlajta, imsejha mill-Griegi: "agia zula" (agia zula), jigifieri l-injam imqaddes.

IL-QUDDIESA

Is-Salm Judica me Deus ma' jinaghdx illum u c-celebrant jibda mill-Confiteor.  Jitla' l-artal, ibusu, jincensah u jaqra l-Introito u l-Kyrie.  Wara l-Kyrie jintona solennement il-Gloria.  L-introito jkanta l-glorji tas-Salib, li huwa s-salvazzjoni taghna, il-hajja u l-qawma taghna; is-Sagrificcju Edkaristiku mhuwiex haga ohra hlief is-sagrificcju tas-Salib.

L-Evangelju jfakkarna fit-tliet lezzjonijiet li Gesu' ta lill-Appostli meta haslilhom saqajhom: lezzjoni ta' umilta', lezzjoni ta' purita', u lezzjoni ta'  karita', jew imhabba, s-sinjal ta' dawk kollha li jaghmlu parti mill-Knisja Mqaddsa.

IL-HASIL TAR-RIGLEJN

Wara l-Evangelju ssir ic-cerimonja tal-hasil tar-riglejn u f'dan l-intervall jitkantaw tmien antifoni jew anqas.  Fihom tigi kantata l-virtu' ta' l-Imhabba.  Fl-Antifona 6 nsibu: "Minn dan jaghrafkom kulhadd li intom dixxipli tieghi, jekk ghandkom l-imhabba lejn xulxin."  U fis-7 wahda: "Jibqghu fikom dawn it-tlieta: twemmin, tama u mhabba; imma l-akbar fosthom hija l-imhabba."  Izda fl-Antifona 8 naraw li permezz ta' l-imhabba biss nistghu ninghaqdu ma' Kristu: "Fejn hemm il-karita' u l-Imhabba, hemm ikun Alla.. u b'qalb safja nhobbu wiehed lill-iehor.. u f'nofsna (permezz ta' l-Imhabba) jibqa' Kristu Alla."

IL-PURCISSJONI

Wara il-hasil tar-riglejn, titkompla l-quddiesa bhas-soltu u fl-ahhar jinghad, Benedicamus Domino u l-Placeat, imma fil-quddiesa solenni tithalla barra l-barka u l-ahhar Evangelju. Ic-celebrant inehhi l-pjaneta u l-manipolu u jilbes kappa bajda ghat-trasport solenni tal-Pissidi bl-Ostji konsagrati li jkunu baqghu mit-tqarbina, sabiex jintrefghu ghat-tqarbina ghall-ghada fil-ghaxija.

Din il-pissidi tigi merfugha fil-kapsola ta' artal imzejjen apposta bid-damask ahmar li proprjament huwa msejjah Sepulkru.  Nixtieq nerga' nfakkar li din ic-cerimonja tfakkar l-istituzzjoni ta' l-Ewkaristija u mhux id-difna ta' Gesu' li sa hawn ghadu lanqas biss huwa mejjet.  Sepulkru tfisser "qabar" - dan mhux qabar, imma l-Artal tal-ahhar Cena fejn titpogga l-Ewkaristija ghall-qima tal-insara.